Fáinne Fí Fífí

Meadhbh Ní Eadhra

Clúdach bog, 88 lch
ISBN 978-0-9554079-5-6

Praghas €9

AR AIS GO CATALÓG | CEANNAIGH

Léirmheas ar Fáinne Fí Fífí
ar FEASTA, le Sinéad Nic Gearailt

“Is í stíl na hinseoireachta is mó a mheall an déagléitheoir ban seo…”

Úrscéal úr do dhéagóirí ag scribhneoir úr ón teach foilsitheoireachta úr MÓINÍN.
Is iomaí ‘úr’ atá san abairt sin thuas agus, dá mbeinnse fós ar an meánscoil, is cinnte go mbeadh mo mhúinteoir Gaeilge á rá liom go bhfuil locht ar mo stíl scríbhneoireachta toisc an focal ‘úr’ a úsáid go ró-mhinic. Agus, ar ndóigh, bheadh an ceart ar fad aige.
Ach, má tá saintréith ag baint leis an nóibhille seo, is í an úire í. Scéal eachtraíochta do dhéagóirí é seo – do dhéagóirí ban, ach go háirithe, cheapfainn – atá lonnaithe san Eilbhéis i gceartlár na hEorpa. Is bean óg Feirsteach í an carachtar lárnach, Fiona (nó ‘Fífí’ an teidil) atá ar cuairt ar dhúiche na nAlpa chun freastal ar bhainis a peannchara, Sabine. Cheana féin, tá úire fhisiciúil aeráid na hEilbhéise le braith ar an inseoireacht.
Ní fada isteach sa scéal sinn nuair a chasaimid ar fhir an phlota: Johann, deartháir le Sabine, a thiteann lom domhain tuaipliseach i ngrá le Fiona a luaithe agus a leagann sé súil uirthi. Ach féach nach múinteoir nó feirmeoir nó gnátheoir ar bith é Johann. Ní hea, ambaist, ach oibrí óg faiseanta in aerphort nua-aimseartha Eorpach: úire!
Agus, ina dhiaidh sin arís, Roberto: Roberto dathúil, Roberto rómánsúil, Roberto gnéasach – an tIodálach atá geallta le Sabine, ach a bhfuil an uile chosúlacht air go bhfuil súil amháin leis, ar a laghad, ar chara Éireannach na mná a bhfuil sé geallta léi. Tá an Roberto céanna síodúil sofaisticiúil síor-sheachantach síos tríd. Agus tá gné na mistéire ag baint leis, rud a chuireann go suntasach le hatmaisféar an úrscéil i gcoitinne.
Ní fearr blaise a thabharfaí ar éagsúlacht na húire síos tríd a tagairt a dhéanamh do bhlurba cúil an leabhair, áit a deirtear: ‘Tá an greann, an t-éad, an grá, an choiriúlacht agus an rúndacht sníomhtha go diamhair ar a chéile sa nóibhille nua-aimseartha seo. Tugtar léargas ar leith don léitheoir ar an intinn dhaonna sa 21ú aois agus ar phearsantachtaí na gcarachtar. Cuirtear coimhlint agus teannas na gcarachtar sin inár láthair, ach ní scaoiltear rún ar bith sula mbíonn sé in am sin a dhéanamh.’
Tá sin amhlaidh gan bhréag ar bith, ach má tá féin, tá gné amháin den úire, nach dtagraítear dó go sonrach sa bhlurba céanna, atá níos suntasaí fós ná aon cheann díobhsiúd a luaitear leis an saothar sa ghiota sin thuas, i.e. úire stíle. Is í stíl na hinseoireachta is mó a mheall an déagléitheoir ban seo chun leanacht den léamh. Tá idir ghontacht agus ghastacht stíle sa saothar tríd síos, rud a dhéanann níos éasca é – don léitheoir arb í an Ghaeilge an dara teanga aici – pléisiúr a bhaint as úrscéal a léamh.
Is scéal éadrom eachtraíochta é nach bhfuil aon ró-dháiríreacht ag baint leis maidir le troime phlota nó doimhneacht charachtrachta. Agus is breá mar a fheileann sin don stíl. Tá sé spéisiúil ar uaireanta go mbeidh caibidlí a bhfuil sé, seacht nó ocht leathanach iontu agus, ar uaireanta eile, go bhfuil caibidlí nach bhfuil iontu – creid nó ná creid – ach sé, seacht nó ocht líne! Sea, ‘líne’ a dúirt mé! Shílfeá, b’fhéidir, nach bhféadfadh mórán substaint a bheith ag dul lena leithéid agus giorracht na gcaibidlí sin i gceist, ach, chun an fhírinne a rá, is í an ghiorracht chéanna sin a dhéanann saothar eisceachtúil de Fáinne Fí Fífí.
O thús deireadh sa saothar seo, beartaíonn an t-údar dearcadh na gcarachtar éagsúil ar an eachtra chéanna a chur i láthair an léitheora, rud a chiallaíonn, ar uaireanta, nach mbíonn i gcaibidil amháin nó i gcaibidil eile ach peirspictíocht an charachtair sin i dtaobh an ghné is práinne dá bhfuil ag tarlú ag aon am ar leith san úrscéal a fhad agus a bhaineann sé leis an gcarachtar sin. Déantar gné seo na peirspictíochta a láimhseáil go seoigh simplí trí ainm an charachtair ar leith a bhíonn i gceist a chur ag barr na caibidile, gan dul i muinín an nóis thraidisiúnta uimhir nó ceannteideal a chur ar an gcaibidil. Agus is maith a fheileann nós sin na giorrachta don ócáid seo le go dtabharfainn sampla anseo:
An Tiománaí Tacsaí
Nílim cinnte ach sílim go n-aithníonn an bhean óg sin mé ón uair dheireanach. Chonaic mé ina cuid súile é – aithne agus amhras. Ar a laghad beidh roinnt ama ag an triúr lena chéile sula … Ach dóthain ráite. Beidh cupán tae agam fad is atá siadsan ag sciáil agus ansin baileoidh mé arís iad.
Agus sin iomlán na caibidle agus é inste trí shúile an fhir tacsaí, a bhfuil diamhair éigin ag baint leis agus atá isteach ’s amach trí’n scéal ar bhonn tréimhsiúil. Agus éiríonn leis an mbeagán sin – agus a leithéid tríd síos - an scéal a iompar ar aghaidh idir phlota agus charachtair agus eachtraíocht agus eile. Simplí éifeachtach éadrom.
Tá sé suntasach freisin go bhfuil an scéal inste san aimsir Láithreach, agus nóta go sonrach ag an údar ar cheann de réamhleathanaigh an tsaothair ag tabhairt aitheantais don scríbhneoir Ré Ó Laighléis, a bhí mar Oide ag Meabhdh Ní Eadhra faoi Scéim Bhord na Leabhar Gaeilge agus í ag scríobh an tsaothair. Is cosúil gurbh é an Laighléiseach a threoraigh i dtreo na hAimsire Láithrí í seachas an Aimsir Chaite: ‘Buíochas ó chroí le Ré Ó Laighléis, a mhúin dom gur fearr scéal atá ag tarlú ná scéal a tharla’, atá mar nóta ag an údar, agus caithfear a rá nach mbeadh an scéal seo gar do bheith chomh héifeachtach tarraingteach do mo leithéidse ná do bhanléitheoirí óga eile dá mba san Aimsir Chaite a scríofaí é.
Níor airigh mé an t-am ag imeacht agus mé ag casadh na leathanach i ndiaidh a chéile. Faraor, ba é an t-aon chasadh siar a rinne mé ná ag deireadh an scéil ar fad, mar nach raibh mé iomlán soiléir i m’intinn céard é go díreach a tharla ag deireadh an scéil. Bhí doiléire aisteach éigin ag baint leis nár éirigh liom a ríomh. Ach, cá bhfios! Seans gur cuid de mhistéir an leabhair féin í sin. Scéal spreagúil spéisiúil do chailíní atá áit ar bith in aoisréimse na luathdhéaga go deireadh na ndéaga. É úr san eachtraíocht, úr ó thaobh suíomh de agus úr, ach go háirithe, maidir le stíl.

AR AIS GO CATALÓG | CEANNAIGH

Go Barr